Mỗi khi gió mùa tràn về, nền nhiệt giảm sâu vào sáng sớm và ban đêm khiến cơ thể con người phải gồng mình điều chỉnh để thích nghi với sự khắc nghiệt của môi trường. Những biểu hiện tưởng chừng quen thuộc như lạnh buốt tay chân, khô rát cổ họng, nghẹt mũi hay uể oải kéo dài thực chất là lời cảnh báo về áp lực mà hệ miễn dịch đang phải gánh chịu. Đặc biệt, đối với người cao tuổi, trẻ nhỏ và những người đang chung sống với bệnh mãn tính, sự thay đổi nhiệt độ đột ngột có thể làm bùng phát các biến chứng nguy hiểm. Việc trang bị kiến thức chăm sóc bản thân khoa học, kết hợp giữa y học hiện đại và y học cổ truyền chính là chìa khóa vàng giúp bảo vệ sức khỏe toàn diện suốt mùa đông.
.jpg)
I. Tại sao người mắc bệnh mãn tính cần đặc biệt cảnh giác với thời tiết lạnh?
1. Phản ứng thích nghi tự nhiên của cơ thể khi nhiệt độ giảm sâu
Khi nhiệt độ môi trường hạ thấp, cơ thể lập tức kích hoạt cơ chế tự vệ thông qua phản ứng co mạch ngoại vi. Các mạch máu ở vùng da và các chi sẽ thu hẹp lại nhằm giảm lưu lượng máu đến bề mặt, qua đó hạn chế tối đa sự thất thoát nhiệt và ưu tiên giữ ấm cho các cơ quan nội tạng quan trọng như tim, phổi, não bộ. Chính quá trình sinh lý này là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến cảm giác lạnh buốt ở đầu ngón tay, ngón chân. Đồng thời, không khí lạnh và hanh khô cũng làm giảm độ ẩm tự nhiên của niêm mạc đường hô hấp, gây ra tình trạng khô họng, nghẹt mũi và khiến cơ thể tiêu hao nhiều năng lượng hơn, tạo nên cảm giác mệt mỏi.
2. Góc nhìn đa chiều: Y học hiện đại và Y học cổ truyền (YHCT) về mùa lạnh
Dưới lăng kính của y học hiện đại, quan niệm "nhiễm lạnh trực tiếp gây cảm" cần được hiểu lại cho chính xác. Cảm lạnh thông thường thực chất là bệnh nhiễm virus đường hô hấp trên, với hơn 200 chủng virus khác nhau mà phổ biến nhất là rhinovirus. Thời tiết lạnh khiến mọi người có xu hướng đóng kín cửa, tụ tập trong không gian hẹp và thiếu sự lưu thông không khí, từ đó tạo điều kiện lý tưởng cho virus phát tán và lây lan nhanh chóng qua tiếp xúc gần.
Trong khi đó, y học cổ truyền nhìn nhận mùa đông là thời điểm ngoại tà thuộc hàn hoạt động mạnh mẽ nhất. Hàn khí dễ xâm nhập vào kinh lạc, làm ngưng trệ khí huyết, dẫn đến các triệu chứng sợ lạnh, tay chân lạnh giá và đau nhức xương khớp. Các thầy thuốc Đông y đánh giá những biểu hiện này dựa trên tổng thể thể trạng và sự cân bằng âm dương của từng cá nhân, hoàn toàn không đồng nhất với việc chẩn đoán tác nhân virus của y học hiện đại nhưng lại mang đến những gợi ý giá trị trong việc dưỡng sinh, điều hòa cơ thể.
3. Nhóm đối tượng chịu ảnh hưởng nặng nề nhất
Dù bất kỳ ai cũng có thể bị ảnh hưởng bởi giá rét, nhưng nhóm đối tượng dễ tổn thương nhất vẫn là trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, người cao tuổi với chức năng điều hòa thân nhiệt suy giảm, và đặc biệt là người có tiền sử bệnh mãn tính. Khi trời lạnh, phản ứng co mạch làm tăng sức cản ngoại biên, buộc tim phải co bóp mạnh hơn, dễ gây tăng huyết áp kịch phát, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ ở người mắc bệnh tim mạch. Tương tự, niêm mạc đường thở bị kích ứng bởi không khí lạnh dễ làm khởi phát các cơn hen phế quản cấp hoặc đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.
II. 5 thói quen vàng giúp bảo vệ sức khỏe và kiểm soát bệnh mãn tính trong mùa lạnh
1. Giữ ấm cơ thể đúng cách, bảo vệ các vùng trọng yếu
Việc giữ ấm không đồng nghĩa với việc mặc một chiếc áo thật dày cộm, mà cần áp dụng nguyên tắc mặc quần áo nhiều lớp. Các lớp áo mỏng xếp chồng lên nhau sẽ tạo ra những khoảng không khí giúp cách nhiệt hiệu quả, đồng thời cho phép bạn dễ dàng cởi bớt hoặc mặc thêm tùy theo sự thay đổi nhiệt độ giữa trong nhà và ngoài trời hay mức độ vận động. Khi buộc phải ra ngoài vào sáng sớm hoặc tối muộn, bạn cần che chắn kỹ các vùng trọng yếu dễ nhiễm lạnh như cổ, ngực, bụng, lưng, bàn tay và bàn chân. Đối với người cao tuổi và người mắc bệnh mãn tính, việc hạn chế tiếp xúc lâu với gió lạnh và tránh bước ra khỏi chăn ấm hay phòng kín một cách đột ngột là nguyên tắc sống còn để ngăn ngừa biến cố tim mạch.
2. Duy trì vận động thể chất hợp lý, tránh lối sống thụ động
Cái lạnh mùa đông thường tạo ra tâm lý ngại di chuyển, khiến nhiều người dành phần lớn thời gian để ngồi làm việc hoặc nằm xem tivi. Sự trì trệ này làm cơ bắp hoạt động kém hiệu quả, giảm khả năng sinh nhiệt nội sinh và khiến tình trạng lạnh tay chân trở nên trầm trọng hơn. Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút vận động cường độ trung bình mỗi tuần, tương đương khoảng 20 đến 30 phút mỗi ngày. Bạn hoàn toàn có thể lựa chọn các bộ môn nhẹ nhàng trong nhà như đi bộ tại chỗ, đạp xe, tập dưỡng sinh hoặc giãn cơ. Điều quan trọng là phải khởi động thật kỹ trước khi tập, bắt đầu từ cường độ nhẹ rồi tăng dần, và người có bệnh mãn tính về tim mạch, hô hấp nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế để chọn bài tập vừa sức.
3. Chế độ dinh dưỡng cân bằng và ưu tiên thực phẩm ấm nóng
Những món ăn nóng hổi như cháo, súp gà, súp cá, canh rau củ hay các món hầm không chỉ làm dịu cảm giác lạnh buốt mà còn hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn. Tuy nhiên, cốt lõi của việc tăng cường sức đề kháng vẫn nằm ở một thực đơn đa dạng, cân đối giữa protein từ thịt, cá, trứng, sữa, các loại đậu để duy trì khối cơ, kết hợp cùng vitamin, khoáng chất và chất xơ dồi dào từ rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt. Bạn cũng cần duy trì thói quen uống đủ nước ấm suốt cả ngày dù cảm giác khát vào mùa lạnh thường giảm đi đáng kể. Về góc độ ẩm thực dưỡng sinh, các gia vị tính ấm như gừng hay dầu mè giúp cơ thể dễ chịu hơn, nhưng tuyệt đối không thể thay thế thuốc phòng ngừa hay điều trị cảm lạnh. Riêng với bệnh nhân tăng huyết áp, suy tim hoặc bệnh thận, việc kiểm soát chặt chẽ lượng muối, chất béo và lượng nước nạp vào theo phác đồ điều trị là bắt buộc, đồng thời không tự ý ngâm hay uống các loại rượu thuốc, thuốc bổ trôi nổi.
4. Đảm bảo giấc ngủ chất lượng và giữ không gian sống thông thoáng
Giấc ngủ sâu là khoảng thời gian vàng để cơ thể phục hồi thể chất và củng cố hàng rào miễn dịch. Người trưởng thành cần đảm bảo ngủ tối thiểu 7 tiếng mỗi đêm, duy trì khung giờ đi ngủ và thức dậy cố định, tránh thức khuya kéo dài làm suy nhược cơ thể. Trước giờ ngủ, hãy hạn chế tiếp xúc với ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử và tránh sử dụng đồ uống chứa caffeine vào buổi tối. Không gian phòng ngủ cần ấm áp, yên tĩnh nhưng không được bí bách. Nhiều gia đình có thói quen đóng kín mít cửa suốt mùa đông, vô tình biến ngôi nhà thành môi trường tích tụ virus đường hô hấp. Bạn nên tranh thủ mở cửa thông gió vào những khung giờ nắng ấm trong ngày, giữ vệ sinh nhà cửa sạch sẽ và điều chỉnh độ ẩm không khí ở mức cân bằng để vừa bảo vệ niêm mạc mũi họng, vừa ngăn chặn nấm mốc sinh sôi.
5. Theo dõi sát sao các dấu hiệu bất thường, không chủ quan với tình trạng lạnh tay chân
Nếu tình trạng lạnh tay chân vẫn kéo dài dai dẳng ngay cả khi bạn đã ủ ấm kỹ lưỡng, đó có thể không còn là phản ứng sinh lý bình thường mà là dấu hiệu của các bệnh lý tiềm ẩn như thiếu máu, suy giáp, bệnh mạch máu ngoại biên hoặc hội chứng Raynaud. Ở người mắc hội chứng Raynaud, các tiểu động mạch ở ngón tay, ngón chân bị co thắt quá mức khi gặp lạnh hoặc căng thẳng, khiến vùng da biến đổi màu sắc từ trắng bệch sang xanh tím rồi đỏ ửng khi được làm ấm, đi kèm cảm giác đau nhức, tê bì hoặc châm chích. Khi nhận thấy đầu chi đổi màu bất thường kéo dài, đau dữ dội hoặc xuất hiện vết loét, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám chuyên khoa. Tương tự, trong y học cổ truyền, việc phân biệt thể hàn hay nhiệt đòi hỏi sự bắt mạch, chẩn đoán kỹ lưỡng từ thầy thuốc có chuyên môn, người dân tuyệt đối không tự ý bốc thuốc bổ dương hay làm ấm theo kinh nghiệm truyền miệng.
Chăm sóc sức khỏe trong mùa lạnh là một quá trình đòi hỏi sự kiên trì và phối hợp nhịp nhàng giữa việc giữ ấm cơ thể, duy trì vận động, ăn uống đủ chất, ngủ nghỉ điều độ và lắng nghe những tín hiệu bất thường từ bên trong. Những biện pháp chữa bệnh không dùng thuốc này đóng vai trò như một lá chắn vững chắc giúp nâng cao thể trạng tổng thể và phòng ngừa bệnh tật từ xa. Đặc biệt, đối với những người đang điều trị bệnh mãn tính, việc áp dụng lối sống khoa học cần luôn song hành với việc tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định dùng thuốc và lịch tái khám định kỳ của bác sĩ. Chủ động bảo vệ bản thân một cách đúng đắn và có hiểu biết chính là nền tảng vững chắc nhất để bạn và gia đình đi qua mùa đông một cách khỏe mạnh, an toàn.
Giải pháp tăng cường sức đề kháng: Oncocess Rx
BNC Medipharm - CTY TNHH TMDV Y TẾ BÌNH NGHĨA
Đơn vị nhập khẩu và phân phối thực phẩm chức năng trực tiếp từ Mỹ, Canada độc quyền phân phối tại Việt Nam.
Hotline & zalo: 0965 745 615
Website: https://bncmedipharm.com.vn/
Địa chỉ: Tầng 1 Tòa nơ 22 KĐT Pháp Vân, phường Yên Sở, Hà Nội