Những điều tuyệt đối cần tránh khi sơ cứu người đột quỵ

Đột quỵ não hay tai biến mạch máu não là một trong những nguyên nhân gây tử vong và tàn phế hàng đầu trên toàn thế giới nói chung và tại Việt Nam nói riêng. Khi thời tiết chuyển mùa, đặc biệt là vào thời điểm trời lạnh, số lượng bệnh nhân nhập viện vì biến chứng tăng huyết áp cũng như đột quỵ cấp tính có xu hướng tăng vọt một cách đáng báo động. Mặc dù mức độ nguy hiểm cực kỳ cao nhưng những biểu hiện ban đầu của căn bệnh này thường rất mơ hồ, khiến người xung quanh dễ chủ quan hoặc lúng túng khi xử lý. Trong cuộc đua giành giật sự sống cho người bệnh, khâu sơ cứu ban đầu đóng vai trò quyết định, được ví như chiếc phao cứu sinh trước khi tiếp cận y tế chuyên sâu. Tuy nhiên, thực tế lâm sàng cho thấy có rất nhiều trường hợp người nhà áp dụng các phương pháp cứu chữa sai lầm, phản khoa học, vô tình cướp đi cơ hội sống duy nhất hoặc để lại những di chứng nặng nề suốt đời cho nạn nhân. Việc trang bị kiến thức chuẩn xác về những điều tuyệt đối cần tránh khi sơ cứu đột quỵ là vô cùng cấp bách và thiết thực đối với mỗi chúng ta.

I. Nhận biết nhanh dấu hiệu đột quỵ qua quy tắc FAST và các biểu hiện bất thường

1. Quy tắc FAST – Tiêu chuẩn vàng để phát hiện đột quỵ trong "phút bù đầu"

Để nhận diện nhanh một người có đang rơi vào trạng thái nguy kịch của tai biến hay không, nền y học hiện đại đã đúc kết ra một công thức kinh điển dễ nhớ mang tên quy tắc FAST. Chữ F đại diện cho Face, nghĩa là quan sát kỹ nét mặt của người bệnh, đặc biệt là khi họ cười hoặc cố gắng nói, nếu nhận thấy miệng của người bệnh bị lệch sang một bên, nhân trung không cân đối hoặc một bên mặt trĩu xuống rõ rệt thì đây là tín hiệu cảnh báo cực kỳ nguy hiểm. Chữ A đại diện cho Arm, hướng dẫn chúng ta yêu cầu người bệnh giơ cả hai tay lên cao cùng lúc, nếu một bên tay yếu hơn, run rẩy không thể giữ vững hoặc bị rơi tự do xuống thì đó là dấu hiệu suy giảm vận động nghiêm trọng. Chữ S đại diện cho Speech, tức là khả năng ngôn ngữ của nạn nhân, lúc này hãy yêu cầu họ lặp lại một câu nói đơn giản, nếu họ gặp khó khăn lớn khi phát âm, nói ngọng nghịu, ú ớ hoặc hoàn toàn không thể thốt ra lời thì bán cầu não ngôn ngữ đang bị tổn thương nặng. Cuối cùng, chữ T đại diện cho Time, nhắc nhở chúng ta rằng thời gian lúc này là sinh mạng, cần lập tức gọi điện cho trung tâm cấp cứu để chuyển bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất một cách nhanh chóng nhất.

2. Các triệu chứng cảnh báo đột quỵ âm thầm khác không thể bỏ qua

Bên cạnh bốn biểu hiện điển hình của quy tắc FAST, cơn đột quỵ có thể khởi phát bằng một loạt các triệu chứng âm thầm nhưng không kém phần nguy hiểm khác mà cộng đồng thường bỏ sót. Người bệnh đột ngột xuất hiện cảm giác đau đầu dữ dội như búa bổ mà trước đây chưa từng trải qua, đi kèm với tình trạng chóng mặt quay cuồng, đứng không vững và mất thăng bằng hoàn toàn. Cảm giác buồn nôn hoặc nôn mửa dữ dội không rõ nguyên nhân tiêu hóa cũng là một dấu hiệu đi kèm phổ biến do áp lực nội sọ tăng cao. Đặc biệt đối với những người có tiền sử bệnh lý nền nguy hiểm như bệnh tăng huyết áp, đái tháo đường hay xơ vữa động mạch, các biểu hiện mệt mỏi rã rời, tê bì một bên cơ thể khi thời tiết chuyển lạnh cần phải được theo dõi sát sao. Nếu các hiện tượng bất thường này xảy ra dồn dập hoặc tái đi tái lại nhiều lần trong ngày thì đó chính là hồi chuông cảnh báo sớm buộc chúng ta phải chủ động đưa người thân đi tầm soát, chụp chiếu não bộ ngay lập tức để tránh thảm họa xảy ra bất ngờ.

II. Những sai lầm nghiêm trọng cần tuyệt đối tránh khi sơ cứu người đột quỵ

1. Tự ý cho người bệnh uống thuốc 

Một trong những sai lầm phổ biến nhất và cũng là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến các ca tử vong đáng tiếc trên đường đi cấp cứu là việc người nhà tự ý cho bệnh nhân uống thuốc. Khi thấy người thân ngã quỵ hoặc có biểu hiện liệt nửa người, phản xạ tự nhiên của nhiều gia đình là tìm kiếm các loại thuốc sẵn có trong nhà như thuốc hạ huyết áp nhanh, thuốc bổ não, hoặc các bài thuốc truyền tai như viên an cung ngưu hoàng hoàn để ép người bệnh uống. Đây là hành vi cực kỳ nguy hiểm bởi vì về mặt chuyên môn y khoa, đột quỵ được chia thành hai thể hoàn toàn trái ngược nhau bao gồm đột quỵ nhồi máu não do tắc nghẽn mạch máu và đột quỵ xuất huyết não do vỡ mạch máu. Bản thân người nhà không có chuyên môn và thiếu các thiết bị chẩn đoán hình ảnh như chụp cắt lớp vi tính CT nên hoàn toàn không thể phân biệt được hai thể này. Nếu vô tình cho người bị xuất huyết não sử dụng các loại thuốc có tác dụng chống đông máu hoặc hoạt huyết, tình trạng chảy máu trong não sẽ lập tức bùng phát dữ dội hơn, gây chèn ép các trung khu thần kinh sinh tồn và khiến bệnh nhân tử vong nhanh chóng. Hơn thế nữa, khi rơi vào trạng thái đột quỵ, cơ hầu họng của người bệnh thường bị tê liệt, mất phản xạ nuốt, việc cố tình đổ nước hay ép uống thuốc viên rất dễ gây ra tình trạng sặc, khiến dị vật lọt thẳng vào đường thở dẫn đến suy hô hấp cấp tính và nghẹt thở trước khi xe cấp cứu kịp đến.

2. Thực hiện các biện pháp dân gian phản khoa học (Chích máu đầu ngón tay, bôi vôi)

Cho đến nay, mặc dù y học đã phát triển vượt bậc nhưng trong đời sống xã hội vẫn tồn tại dai dẳng các hủ tục sơ cứu dân gian truyền miệng vô cùng phản khoa học như chích rạch máu ở đầu mười ngón tay, ngón chân, dậu tai hoặc bôi vôi, bôi dầu nóng vào lòng bàn tay, bàn chân của người bệnh. Nhiều người tin rằng việc nặn ra vài giọt máu sẽ giúp hạ huyết áp và giải phóng áp lực mạch máu não để cứu sống nạn nhân bị bất tỉnh. Tuy nhiên, các chuyên gia tim mạch và thần kinh học đã khẳng định hành vi chích rạch này hoàn toàn không có bất kỳ cơ sở khoa học nào, ngược lại nó còn gây ra những hệ lụy vô cùng khôn lường. Việc dùng kim khâu, kim ghim không qua khử trùng để chích rạch da không chỉ gây đau đớn tột cùng cho người bệnh, khiến huyết áp họ đột ngột tăng vọt do phản ứng kích thích đau, mà còn mở đường cho các loại vi khuẩn xâm nhập gây nhiễm trùng máu nguy hiểm. Ngoài ra, việc làm này tiêu tốn rất nhiều thời gian vô ích, cướp đi những phút giây quý giá của người bệnh để được tiếp cận với các liệu pháp điều trị đặc hiệu như thuốc tiêu sợi huyết hay can thiệp lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học vốn chỉ có hiệu lực tối ưu trong vài giờ đầu tiên.

3. Để người bệnh nằm bất động tại nhà hoặc tự vận chuyển sai cách

Một sai lầm nguy hại khác xuất phát từ tâm lý lo sợ việc di chuyển sẽ làm vỡ mạch máu não nên nhiều gia đình đã chọn giải pháp để người bệnh nằm bất động trên giường, đắp chăn ấm và giữ ở nhà theo dõi thêm nhiều giờ, thậm chí là nhiều ngày sau đó mới chịu đưa đến viện. Họ hy vọng rằng cơn đột quỵ chỉ là tạm thời và người bệnh sẽ tự hồi phục sau một giấc ngủ ngon. Quan niệm sai lầm này đã vô tình đóng sập cánh cửa hy vọng được cứu sống toàn vẹn của nạn nhân, bởi vì mỗi phút trôi qua khi mạch máu não bị tắc nghẽn, sẽ có khoảng hai triệu tế bào thần kinh bị chết đi vĩnh viễn không thể tái tạo. Ngược lại với hành vi nằm chờ chết tại nhà, một số gia đình lại hoảng loạn bế xốc người bệnh lên xe máy hoặc xe taxi thông thường để tự vận chuyển đến bệnh viện mà không có bất kỳ trang thiết bị bảo vệ đường thở hay cố định cơ thể nào. Việc rung lắc dữ dội trên đường đi, đầu người bệnh ngửa ra sau hoặc gập sâu có thể khiến lưỡi bị tụt xuống bít kín đường thở, hoặc khiến chất nôn trào ngược vào phổi gây viêm phổi hít cực kỳ nguy hiểm, làm phức tạp hóa quá trình cấp cứu sau này.

III. Hướng dẫn các bước sơ cứu người đột quỵ đúng cách tại nhà

1. Gọi ngay xe cứu thương 

Khi đối mặt với một ca nghi ngờ đột quỵ, hành động đầu tiên, quan trọng nhất và phải được thực hiện ngay lập tức là gọi điện thoại cho trung tâm cấp cứu 115 để yêu cầu xe cứu thương chuyên dụng đến hiện trường. Xe cứu thương không chỉ đơn thuần là phương tiện vận chuyển mà nó là một phòng cấp cứu di động thu nhỏ, nơi có trang bị đầy đủ máy thở, hệ thống hút đờm dãi, bình oxy và các y bác sĩ có chuyên môn cao giúp ổn định các dấu hiệu sinh tồn của người bệnh ngay trên đường di chuyển. Việc nhanh chóng kết nối với hệ thống cấp cứu chuyên nghiệp sẽ giúp rút ngắn tối đa khoảng cách thời gian, đảm bảo đưa người bệnh đến thẳng trung tâm đột quỵ gần nhất có đủ khả năng can thiệp mạch trong "thời gian vàng" tối ưu nhất nhằm tái thông dòng máu nuôi dưỡng não bộ kịp thời.

2. Đặt người bệnh ở tư thế nghiêng an toàn khi có biểu hiện bất tỉnh

Trong khoảng thời gian chờ đợi xe cấp cứu chuyên dụng đến, nếu nhận thấy người bệnh đã rơi vào trạng thái lơ mơ, bán hôn mê hoặc hoàn toàn bất tỉnh nhưng vẫn còn thở và mạch còn đập, chúng ta cần nhanh chóng đặt họ nằm ở tư thế nghiêng an toàn. Hãy nhẹ nhàng xoay toàn bộ cơ thể người bệnh nằm nghiêng về một bên một cách đồng bộ, giữ cho đầu hơi thấp hơn thân mình và mở miệng của họ ra. Tư thế này có tác dụng cơ học vô cùng tuyệt vời, giúp cho các chất đờm, dãi, dịch vị dạ dày hoặc các chất nôn chất lỏng khác dễ dàng tự chảy ra ngoài khóe miệng mà không thể trào ngược vào bên trong đường hô hấp. Đây là giải pháp then chốt giúp khai thông đường thở, ngăn ngừa hoàn toàn nguy cơ tắc nghẽn đường thở do tụt lưỡi hoặc do hít phải dị vật, bảo vệ hệ thống hô hấp và tuần hoàn của người bệnh luôn trong trạng thái ổn định nhất.

3. Giữ bình tĩnh, nới lỏng quần áo và liên tục theo dõi sát sao tình trạng nạn nhân

Trong suốt quá trình sơ cứu tại chỗ, người thực hiện cần phải luôn giữ thái độ bình tĩnh, tránh hoảng loạn gào khóc làm tăng thêm áp lực tâm lý cho người bệnh nếu họ vẫn còn nhận thức. Hãy tiến hành nới lỏng khuy áo, thắt lưng, cà vạt để tạo không gian lồng ngực thông thoáng giúp người bệnh dễ hít thở hơn, đồng thời mở rộng các cửa sổ trong phòng để đảm bảo nguồn không khí trong lành lưu thông tốt, tuyệt đối không để đám đông hiếu kỳ vây kính xung quanh người bệnh. Hãy liên tục theo dõi nhịp thở, sắc mặt và ghi nhận chính xác mốc thời gian cụ thể khi người bệnh bắt đầu khởi phát triệu chứng bất thường đầu tiên. Thông tin về mốc thời gian này cùng với bệnh sử dùng thuốc hàng ngày của bệnh nhân, đặc biệt là các loại thuốc điều trị bệnh lý nền tăng huyết áp, là những dữ liệu vô giá giúp các bác sĩ tại bệnh viện đưa ra quyết định phác đồ điều trị chính xác và nhanh chóng nhất ngay khi bệnh nhân vừa bước chân vào phòng cấp cứu.

Sơ cứu đột quỵ là một cuộc chiến khốc liệt chống lại thời gian để bảo vệ bộ não của con người trước những tổn thương vĩnh viễn. Việc nắm vững quy tắc FAST để nhận biết sớm dấu hiệu bệnh, kiên quyết loại bỏ các thói quen sơ cứu dân gian sai lầm phản khoa học như chích máu, ép uống thuốc bừa bãi, và thực hiện đúng các bước đặt tư thế nghiêng an toàn, gọi xe cấp cứu 115 chính là chìa khóa vàng giúp chúng ta bảo vệ cuộc sống của người thân và những người xung quanh. Hãy luôn khắc cốt ghi tâm rằng trong đột quỵ, mỗi giây phút trôi qua đều là sinh mạng, và sự bình tĩnh, hiểu biết đúng đắn của bạn chính là ranh giới mong manh quyết định sự sống và cái chết của người bệnh.

Giải pháp hỗ trợ phòng chống đột quỵ: Bi-Cozyme max
 

BNC Medipharm - CTY TNHH TMDV Y TẾ BÌNH NGHĨA
Đơn vị nhập khẩu và phân phối thực phẩm chức năng trực tiếp từ Mỹ, Canada độc quyền phân phối tại Việt Nam.
Hotline & zalo: 0965 745 615 & 0978 307 072 &096 880 5353
Website: https://bncmedipharm.com.vn/
Địa chỉ: Tầng 1 Tòa nơ 22 KĐT Pháp Vân, phường Yên Sở, Hà Nội