Trong thời đại công nghệ, trẻ em ngày càng tiếp xúc sớm và dành nhiều thời gian hơn với các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính bảng, tivi hay máy chơi game. Điều này giúp trẻ giải trí, học tập, nhưng cũng dấy lên nhiều lo ngại về ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và sự phát triển thần kinh. Một trong những câu hỏi được nhiều bậc phụ huynh quan tâm là: liệu nghiện thiết bị điện tử có thể là nguyên nhân dẫn đến các rối loạn phát triển như tăng động giảm chú ý hay rối loạn phổ tự kỉ, hay chỉ đơn giản là dấu hiệu sớm phản ánh những vấn đề này?
.jpg)
I. Tổng quan về mối liên hệ giữa công nghệ và rối loạn phát triển thần kinh
1. Thói quen sử dụng thiết bị điện tử ở trẻ em hiện đại
Ngày nay, không khó để thấy những em bé mới 2–3 tuổi đã biết mở YouTube, chơi trò chơi trên điện thoại. Theo khảo sát, nhiều trẻ dành hơn 3–4 giờ mỗi ngày xem ti vi, xem điện thoại, ipad. Đây là mức vượt quá khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới khuyến cáo trẻ em dưới 5 tuổi không nên dùng thiết bị quá 1 giờ/ngày. Thói quen này khiến cha mẹ lo lắng rằng con bị nghiện thiết bị điện tử có thể là nguyên nhân dẫn đến các vấn đề về thần kinh và rối loạn hành vi.
2. Thiết bị điện tử gây ra tự kỉ và tăng động
Nhiều người từng cho rằng thời gian dùng màn hình trong thời gian dài có thể gây ra tự kỉ hoặc tăng động. Thực tế, trẻ có sẵn nguy cơ về gen và thần kinh mới là nhóm dễ dành nhiều thời gian hơn cho màn hình. Nói cách khác, nghiện thiết bị điện tử có thể là hệ quả hoặc dấu hiệu cảnh báo sớm, chứ không phải nguyên nhân trực tiếp gây bệnh rối loạn phổ tự kỉ.
3. Vai trò của yếu tố di truyền trong nguy cơ mắc rối loạn
Các nghiên cứu phân tích hàng triệu điểm khác biệt DNA đã chỉ ra: trẻ có nguy cơ di truyền cao với tự kỉ hay tăng động thường dành nhiều giờ hơn cho thiết bị điện tử. Do đó, việc quan sát thói quen công nghệ của trẻ có thể giúp phụ huynh nhận diện nguy cơ và can thiệp sớm.
II. Tăng động và mối liên quan đến thiết bị điện tử
1. Biểu hiện đặc trưng của rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD)
ADHD là một rối loạn phát triển thần kinh phổ biến ở trẻ em. Dấu hiệu đặc trưng bao gồm: khó tập trung, hay quên, dễ mất bình tĩnh, hiếu động quá mức và hành vi bốc đồng. Những trẻ này thường gặp khó khăn trong học tập và giao tiếp xã hội.
2. Trẻ mắc tăng động dễ dành nhiều thời gian hơn cho thiết bị điện tử
Theo nghiên cứu, trẻ ADHD thường bị thu hút bởi các trò chơi điện tử và màn hình vì chúng tạo cảm giác kích thích tức thời. Khi lớn lên, thời gian sử dụng thiết bị điện tử ở nhóm này tăng dần, dẫn đến nguy cơ nghiện thiết bị điện tử. Điều này khiến các triệu chứng tăng động càng trở nên rõ rệt, như mất tập trung hoặc dễ bị xao nhãng.
3. Mối quan hệ giữa nghiện game, nghiện màn hình và triệu chứng ADHD
Một đặc điểm đáng lưu ý là trẻ tăng động thường tìm đến game để giải tỏa năng lượng dư thừa. Tuy nhiên, khi nghiện game, trẻ dễ trở nên nóng nảy, giảm khả năng kiểm soát cảm xúc, tạo vòng xoáy khiến tình trạng ADHD khó kiểm soát hơn.
III. Tự kỉ và nghiện thiết bị điện tử
1. Trẻ mắc tự kỉ thường quan tâm nhiều đến đồ vật hơn con người
ADSD là một rối loạn phát triển phổ biến với đặc trưng là hạn chế trong giao tiếp xã hội và hành vi lặp lại. Trẻ mắc tự kỉ thường có xu hướng quan tâm đến đồ vật, hình ảnh hoặc chi tiết nhỏ thay vì tương tác với người xung quanh. Điều này giải thích tại sao nhiều trẻ tự kỉ dễ dán mắt vào màn hình hàng giờ liền.
2. Nghiện thiết bị điện tử có thể là dấu hiệu sớm của tự kỉ chứ không phải nguyên nhân
Theo phân tích, trẻ dành thời gian hơn 4 giờ/ngày cho màn hình không trực tiếp gây ra tự kỉ, nhưng có thể phản ánh khuynh hướng sẵn có. Trẻ tự kỉ vốn thích các kích thích thị giác và ít quan tâm đến giao tiếp xã hội, vì vậy dễ nghiện thiết bị điện tử.
3. Thời gian sử dụng thiết bị >4 giờ/ngày ở trẻ có nguy cơ tự kỉ
Nghiên cứu cho thấy, trẻ có nguy cơ di truyền mắc tự kỉ có khả năng cao rơi vào nhóm sử dụng màn hình trên 4 giờ mỗi ngày. Đây là dấu hiệu cảnh báo mà phụ huynh cần lưu ý để đưa trẻ đi thăm khám sớm để có hướng điều trị phù hợp.
IV. Yếu tố di truyền và nghiên cứu khoa học mới
1. Phân tích DNA và chỉ số nguy cơ di truyền ASD/ADHD
Các nhà khoa học Nhật Bản đã phân tích hơn 6,5 triệu điểm khác biệt trong DNA của hàng trăm trẻ em để tính toán chỉ số nguy cơ di truyền với rối loạn phổ tự kỉ và tăng động, giảm chú ý.
2. Trẻ có nguy cơ tự kỉ cao dễ nghiện màn hình từ sớm
Kết quả cho thấy, trẻ có chỉ số di truyền cao với rối loạn phổ tự kỉ thường sử dụng thiết bị như xem tivi, điện thoại, máy tính nhiều hơn ngay từ tuổi mẫu giáo, vượt ngưỡng 3–4 giờ/ngày.
3. Trẻ có nguy cơ tăng động khi thời gian dùng thiết bị điện tử tăng dần
Khác với nhóm ADHD, trẻ tăng động, giảm chú ý thường bắt đầu với mức độ sử dụng thiết bị thấp hơn nhưng tăng dần theo tuổi, đặc biệt là ở giai đoạn tiểu học và trung học cơ sở.
V. Hệ quả của việc nghiện thiết bị điện tử đối với sức khỏe
Ảnh hưởng đến giấc ngủ, hormone và hành vi: Ánh sáng xanh từ màn hình ức chế melatonin, hormone điều hòa giấc ngủ, khiến trẻ khó ngủ, ngủ không sâu. Thiếu ngủ lâu dài ảnh hưởng đến hormone sinh dục và sự phát triển thần kinh.
Suy giảm khả năng tập trung, trí nhớ và học tập: Trẻ nghiện thiết bị điện tử thường giảm khả năng chú ý, khó hoàn thành nhiệm vụ, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả học tập.
Tăng nguy cơ rối loạn cảm xúc và giao tiếp xã hội: Việc quá lệ thuộc vào màn hình khiến trẻ ít tương tác trực tiếp, hạn chế kỹ năng giao tiếp, dễ dẫn đến cô lập xã hội – một đặc điểm thường gặp ở cả tăng động và tự kỉ.
VI. Giải pháp cho phụ huynh quản lý việc sử dụng thiết bị điện tử
Giới hạn thời gian dùng thiết bị phù hợp theo độ tuổi: Trẻ dưới 5 tuổi chỉ nên dùng tối đa 1 giờ/ngày, trẻ tiểu học khoảng 2 giờ/ngày, và cần có sự giám sát của cha mẹ.
Khuyến khích trẻ tham gia hoạt động ngoài trời và tương tác xã hội: Các hoạt động thể chất, trò chơi vận động, sinh hoạt cộng đồng giúp cân bằng năng lượng, cải thiện hành vi tăng động và giảm nguy cơ nghiện thiết bị điện tử.
Nhận diện sớm dấu hiệu tăng động và tự kỉ để can thiệp kịp thời: Nếu trẻ có biểu hiện quá hiếu động, khó tập trung, ít giao tiếp hoặc dành nhiều giờ liên tục cho màn hình, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa tâm lý – thần kinh nhi.
Đồng hành cùng chuyên gia tâm lý và bác sĩ khi trẻ có biểu hiện bất thường: Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và bác sĩ chuyên khoa là chìa khóa để quản lý các rối loạn phát triển thần kinh, giúp trẻ phát triển hòa nhập.
Nghiện thiết bị điện tử không trực tiếp gây ra bệnh rối loạn phổ tự kỉ, tăng động giảm chú ý nhưng lại có thể là dấu hiệu sớm phản ánh những rối loạn phát triển thần kinh, đặc biệt ở trẻ có nguy cơ di truyền. Thay vì đổ lỗi cho công nghệ, cha mẹ cần quan sát kỹ hành vi của trẻ, giới hạn thời gian dùng thiết bị và khuyến khích trẻ tham gia nhiều hoạt động ngoài đời thực.
Phát hiện sớm, can thiệp đúng cách và đồng hành cùng con, chính là cách tốt nhất để giảm thiểu tác động tiêu cực, đồng thời tạo điều kiện cho trẻ phát triển khỏe mạnh và hạnh phúc.
Giải pháp hỗ trợ giúp não bộ khỏe mạnh: Meta PS100
Loãng xương từ lâu vẫn bị xem là “căn bệnh của tuổi già”, chỉ xuất hiện khi con người bước vào giai đoạn lão hóa. Tuy nhiên, các nghiên cứu y học hiện đại đã chỉ ra rằng, loãng xương không phải là hệ quả tất yếu của tuổi tác mà chịu ảnh hưởng sâu sắc từ lối sống, dinh dưỡng và thói quen được hình thành từ rất sớm. Việc chủ động chăm sóc sức khỏe xương ngay từ khi còn trẻ đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng một hệ xương chắc khỏe, từ đó giúp giảm nguy cơ loãng xương và gãy xương về sau. Thay vì chờ đến khi xuất hiện đau nhức, giảm chiều cao hay gãy xương mới bắt đầu lo lắng, mỗi người hoàn toàn có thể phòng ngừa loãng xương bằng những biện pháp đơn giản nhưng bền vững, nếu được duy trì đúng cách và đủ lâu.
Xem tiếp...
Khi tuổi tác ngày càng cao, cơ thể con người phải đối mặt với nhiều thay đổi, đặc biệt là ở hệ vận động. Những biểu hiện như đau nhức, giảm linh hoạt hay cứng khớp xuất hiện ngày càng phổ biến, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đi lại và sinh hoạt hàng ngày. Các bệnh xương khớp như thoái hóa khớp gối, đau cột sống hay viêm khớp không chỉ gây khó chịu về thể chất mà còn làm giảm chất lượng cuộc sống của người cao tuổi. Trong bối cảnh đó, việc duy trì vận động phù hợp đóng vai trò vô cùng quan trọng. Tuy nhiên, không phải hình thức tập luyện nào cũng an toàn với người lớn tuổi. Những bài tập giãn cơ khi ngồi được xem là giải pháp tối ưu nhờ tính nhẹ nhàng, dễ thực hiện nhưng vẫn mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc cải thiện độ linh hoạt, giảm cứng khớp và hỗ trợ phòng ngừa bệnh xương khớp.
Xem tiếp...
Trứng là thực phẩm quen thuộc trong bữa ăn của hầu hết gia đình Việt Nam nhờ giá thành rẻ, dễ chế biến và giàu dinh dưỡng. Tuy nhiên, câu hỏi Ăn trứng mỗi ngày có tốt không vẫn khiến nhiều người băn khoăn, đặc biệt là những người trung niên, người cao tuổi hoặc đang mắc các bệnh tim mạch, đái tháo đường. Nguyên nhân chính của sự lo ngại này xuất phát từ hàm lượng cholesterol trong trứng, vốn từng bị xem là yếu tố làm tăng mỡ máu và nguy cơ bệnh tim. Vậy sự thật khoa học nói gì về việc ăn trứng hằng ngày? Trứng có thực sự gây hại hay ngược lại còn mang đến nhiều lợi ích cho sức khỏe?
Xem tiếp...
Gan nhiễm mỡ đang trở thành một trong những bệnh lý gan phổ biến nhất hiện nay, đặc biệt là gan nhiễm mỡ không do rượu – tình trạng xảy ra ở những người ít hoặc không uống rượu nhưng vẫn bị tích tụ mỡ trong gan. Bệnh thường tiến triển âm thầm, ít triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu, khiến nhiều người chủ quan và bỏ lỡ thời điểm can thiệp hiệu quả. Tuy nhiên, nếu được phát hiện sớm và thay đổi lối sống phù hợp, người bệnh hoàn toàn có thể cải thiện chức năng gan và ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm. Việc hiểu rõ các biện pháp phòng ngừa gan nhiễm mỡ không do rượu vì thế đóng vai trò then chốt trong bảo vệ sức khỏe gan và sức khỏe toàn diện.
Xem tiếp...
Trong bối cảnh thế giới liên tục đối mặt với các dịch bệnh truyền nhiễm mới nổi, virus Nipah đang trở thành cái tên khiến giới y tế toàn cầu đặc biệt lo ngại. Đây là một virut mới có khả năng lây từ động vật sang người và lây trực tiếp giữa người với người, gây ra các bệnh lý nghiêm trọng như viêm não cấp, suy hô hấp và có tỷ lệ tử vong rất cao. Dù chưa bùng phát trên diện rộng như COVID-19, nhưng virus Nipah được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp vào nhóm tác nhân gây bệnh có nguy cơ cao, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng nếu không được kiểm soát chặt chẽ.
Xem tiếp...
Trong những năm gần đây, giảm cân bằng hình thức chạy trên máy chạy bộ ngày càng được nhiều người lựa chọn nhờ tính tiện lợi, an toàn và dễ kiểm soát cường độ. Tuy nhiên, không ít người dù chăm chỉ “lên máy” mỗi ngày nhưng cân nặng vẫn không thay đổi đáng kể, thậm chí nhanh mệt và dễ bỏ cuộc. Nguyên nhân phổ biến nằm ở việc tập luyện chưa đúng cách, đặc biệt là chưa hiểu rõ thời gian tốt chạy trên máy chạy bộ để giảm mỡ hiệu quả. Thực tế, giảm cân không chỉ phụ thuộc vào việc chạy bao lâu, mà còn liên quan chặt chẽ đến cường độ, thể trạng cá nhân và sự kết hợp với dinh dưỡng khoa học.
Xem tiếp...
Trong nhiều năm qua, câu hỏi đi bộ bao nhiêu là đủ luôn khiến không ít người băn khoăn. Con số 10.000 bước mỗi ngày được xem như “chuẩn vàng” cho sức khỏe, xuất hiện dày đặc trên đồng hồ thông minh và các ứng dụng theo dõi vận động. Tuy nhiên, khoa học hiện đại cho thấy việc đi bộ không cần cứng nhắc theo một con số cố định. Điều quan trọng hơn cả là đi bộ phù hợp với độ tuổi, thể trạng và mục tiêu sức khỏe cá nhân. Hiểu đúng bản chất của việc đi bộ sẽ giúp bạn duy trì thói quen vận động bền vững, hiệu quả và an toàn hơn.
Xem tiếp...
Mùa đông thường được xem là thời điểm nhạy cảm đối với sức khỏe, đặc biệt là sức khỏe tim mạch. Trong nhiều năm, đi bộ buổi sáng được khuyến khích như một thói quen tốt giúp cải thiện tuần hoàn, kiểm soát huyết áp và phòng ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, các nghiên cứu và khuyến cáo y khoa gần đây cho thấy, nguy cơ đau tim nếu người đi bộ sớm vào mùa đông có thể tăng lên đáng kể, nhất là ở người cao tuổi và người có bệnh nền. Việc hiểu đúng bản chất của vấn đề sẽ giúp duy trì vận động an toàn mà vẫn bảo vệ được trái tim.
Xem tiếp...
Gọi điện
